Mythe rond ISO 26000: Alle ISO-normen zijn certificeerbaar
Sinds de publicatie van de definitieve richtlijn ISO 26000 eind 2010 valt het op dat nog lang niet iedereen weet hoe ISO werkt, en wat ISO 26000 kan betekenen voor een organisatie. In dit artikel wordt de mythe over ISO 26000 toegelicht en meer duidelijkheid geschept over wat ISO 26000 voor uw organisatie kan betekenen.
ISO-normen (standards) vallen grofweg uiteen in eisenstellende documenten (specificaties) en ondersteunende documenten (richtlijnen). In Nederland noemen we eisenstellende documenten normen. Voorbeelden van normen zijn ISO 14001 voor milieumanagement en ISO 9001 voor kwaliteitsmanagement. Normen bevatten eisen. Een derde partij kan beoordelen of een organisatie aan deze eisen voldoet en hierover vervolgens een certificaat afgeven. Normen zijn dus certificeerbaar.
Ondersteunende documenten: het wat en hoe
Ondersteunende documenten, zoals ISO 26000, bevatten geen eisen, maar handvatten of richtlijnen over het wat en hoe van bijvoorbeeld Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO). In het Engels is het verschil duidelijker: in een norm staat ‘shall’ en in een richtlijn staat ‘should’. Shall wordt in het Nederlands vertaald met ‘moeten’. In ISO 26000 is should vertaald met ‘behoort te’ of ‘wordt aanbevolen om’. Om het verschil aan te geven met normen (de eisenstellende documenten) is ervoor gekozen om ISO 26000 in het Nederlands een richtlijn te noemen. De volledige titel van ISO 26000 is: NEN-ISO 26000 ‘Richtlijn voor maatschappelijke verantwoordelijkheid van organisaties’.
Bij richtlijnen is er keuzevrijheid
Bij richtlijnen is er keuzevrijheid: een organisatie kan zelf kiezen of en in welke mate ze de aanbevelingen en handvatten toepast. Er zijn dus geen meetbare criteria waaraan een organisatie moet voldoen. Het is voor een derde partij daarom ook niet mogelijk om te bepalen óf een organisatie voldoet. Richtlijnen zoals ISO 26000 zijn dus niet certificeerbaar.
ISO 26000, een praktische richtlijn
In overleg met stakeholders uit de gehele wereld heeft ISO bewust besloten dat de eerste stap in wereldwijde normalisatie op het terrein van maatschappelijke verantwoordelijkheid de vorm moest hebben van een praktische richtlijn (en dus geen eisenstellende norm). Dit was ook een duidelijke randvoorwaarde van vooral het westerse bedrijfsleven aan het begin van het normontwikkelingsproces van ISO 26000. Hierin heeft zeker meegespeeld dat er soms twijfels zijn over de toegevoegde waarde van certificatieprocessen zoals die bestaan voor kwaliteitsmanagement (ISO 9001) en milieumanagement (ISO 14001). Maar ook de opvatting dat MVO (nog) niet kan worden vastgelegd in wereldwijd, en voor alle organisaties geldende, uniforme eisen. Het wereldwijd eens worden over wat MVO is en welke principes en kernthema’s daarbij horen, was al een complex proces.
